Έρευνες

Η τουρκική “καλή γειτονία” σε αριθμούς: 33.000 παραβιάσεις την τελευταία δεκαετία και το “υβριδικό” τεστ πάνω από το Αιγαίο

“Επιθυμία μας είναι η επίλυση στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και του διεθνούς δικαίου”, δήλωσε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον ΟΗΕ. Την ίδια στιγμή, ο ουρανός του Αιγαίου τον διαψεύδει. Έπειτα από 33.000 παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου, 1.200 εμπλοκές και 800 υπερπτήσεις από το 2016, και βάζοντας τέλος σε μια τριετή ανάπαυλα “ήρεμων αιθέρων”, η Άγκυρα εφαρμόζει πλέον ένα “υβριδικό” μοντέλο επιλεκτικής έντασης. Αναμειγνύει μικρό —σε σχέση με το παρελθόν— αριθμό πτήσεων μαχητικών και μαζική χρήση drones, καταγράφοντας περισσότερες από 100 παραβιάσεις τον μήνα που διανύουμε.

Του Χάρη Καρανίκα

Στις 22 Σεπτεμβρίου, μιλώντας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μίλησε αρχικά σε ήπιους τόνους. “Επιθυμία μας είναι τα υφιστάμενα ζητήματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο να επιλυθούν στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Η πρότασή μας για Διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο θα συμβάλει στη δημιουργία ενός κοινού εδάφους”, ανέφερε. Ανεβάζοντας τους τόνους προκλητικότητας στη συνέχεια ζήτησε από τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει το ψευδοκράτος.

Τρεις ημέρες μετά, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, από το ίδιο βήμα του ΟΗΕ δήλωσε ότι “η Ελλάδα είναι γεφυροποιός χώρα, όχι κράτος-ταραξίας”, και έδωσε έμφαση στη συνέχιση του διαλόγου με την Τουρκία, τονίζοντας τον σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο.

Την τελευταία δεκαετία, μόνο στον αέρα, τα συγκεντρωτικά μεγέθη αυτής της “καλής γειτονίας” στην οποία αναφέρθηκε ο Τούρκος Πρόεδρος, αντιστοιχούν σε δεκάδες χιλιάδες παραβιάσεις. Συγκεκριμένα, από τον Σεπτέμβριο του 2016 έως και τον μήνα που διανύουμε, οι συνολικές παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου από την πλευρά της Τουρκίας ξεπερνούν τις 33.000, με τουλάχιστον 1200 εμπλοκές αεροσκαφών και πάνω από 800 υπερπτήσεις σε νησιά και βραχονησίδες.

Την Τρίτη που μιλούσε ο Ερντογάν στην ΓΣ του ΟΗΕ δύο επανδρωμένα τουρκικά αεροσκάφη που συλλέγουν πληροφορίες και πέντε drones παραβίασαν τόσο τους κανόνες εναέριας κυκλοφορίας όσο και τον εναέριο χώρο σε Βορειοανατολικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο.

Η σημερινή εικόνα δεν θυμίζει σε τίποτα την αεροπορική “σιγή” των τριών προηγούμενων ετών. Η στατιστική επεξεργασία και η ανάλυση των ημερήσιων δελτίων του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας που διεξήγαγε το ant1news.gr, αποκαλύπτει μια ενορχηστρωμένη επιστροφή της τουρκικής αεροπορικής πίεσης. Τους τελευταίους μήνες, η τουρκική αεροπορία φαίνεται να άφησε πίσω της τις διακριτικές περιπολίες ρουτίνας, αναπτύσσοντας ένα “πλέγμα” πτήσεων που συνδυάζει την παρουσία μη επανδρωμένων αεροσκάφων και αεροσκάφων ναυτικής συνεργασίας με τη στοχευμένη επανεμφάνιση οπλισμένων μαχητικών. Τα πρώτα μηνύματα αλλαγής της τουρκικής τακτικής εμφανίστηκαν από τις αρχές του καλοκαιριού, αλλά η πραγματική έξαρση επιβεβαιώνεται τις τελευταίες έξι εβδομάδες.

Για παράδειγμα, στις 18 Αυγούστου 2026, καταγράφηκαν 25 παραβιάσεις και μία εμπλοκή, μετά τις ανακοινώσεις για τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα και την επανέναρξη των ερευνών για το υποθαλάσσιο καλώδιο. Στις 7 Σεπτεμβρίου, ένας σχηματισμός οπλισμένων τουρκικών επανδρωμένων αεροσκαφών εισήλθε στο FIR Αθηνών, υποχρεώνοντας την ελληνική Πολεμική Αεροπορία να απογειώσει αεροσκάφη επιφυλακής, με αποτέλεσμα να καταγραφεί εμπλοκή - οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου τότε πραγματοποιήθηκαν μετά τις επίσημες ανακοινώσεις για τη γαλλική στήριξη στο καλώδιο για τη διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Στις 11 Σεπτεμβρίου, η δραστηριότητα έγινε εντονότερη, με δέκα αεροσκάφη στο πεδίο, μεταξύ των οποίων έξι επανδρωμένα τουρκικά αεροσκάφη —τα τέσσερα οπλισμένα— που προκάλεσαν δύο νέες εμπλοκές, ενώ συνολικά εντός της ημέρας καταγράφηκαν 10 παραβιάσεις. Όλα αυτά εκδηλώθηκαν αμέσως μετά την έκδοση τουρκικών NAVTEX για ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Στις 18 Σεπτεμβρίου, ενώ στην Κρήτη εξελισσόταν η πολυεθνική άσκηση “Medusa 15”, καταγράφηκαν δύο τουρκικές υπερπτήσεις σε Ρω και Ζουράφα - τότε η Άγκυρα εξαπέλυσε ένα “μεικτό” πακέτο έντεκα, επανδρωμένων και μη, αεροσκαφών.

Η έξαρση της τουρκικής προκλητικότητας δεν είναι τυχαία: Από την ελληνική πλευρά έχουν προηγηθεί τα βήματα για την υλοποίηση των εθνικών θαλάσσιων πάρκων σε Αιγαίο και Ιόνιο με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και οι κινήσεις για την επανέναρξη των εργασιών για το καλώδιο με την Κύπρο. Επίσης, οι ανακοινώσεις για το σύστημα αεράμυνας “Ασπίδα του Αχιλλέα”, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση του συστήματος ηλεκτρονικών παρεμβολών anti-drone “Κένταυρος”, ενώ ο υπουργός Άμυνας έχει αναφέρει ότι η Ελλάδα θα μπορεί να κατασκευάζει 15.000 drones ετησίως έως το τέλος του 2026. Από την τουρκική πλευρά έχουν γίνει αναγγελίες για θαλάσσια πάρκα, προκλητικές δηλώσεις για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, ενώ ετοιμάζεται και η νομοθέτηση της “Γαλάζιας Πατρίδας” με τις αυθαίρετες θαλάσσιες διεκδικήσεις, παραβιάζοντας κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο.

Η παρακολούθηση των παραβιάσεων κατά τον κρίσιμο μήνα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τα τελευταία έξι χρόνια δείχνει ότι οι ουρανοί του Αιγαίου λειτουργούν ως “καθρέφτης” του κλίματος που διαμορφώνει η Τουρκία. Το 2020, στον “θερμό” Σεπτέμβριο της πολύμηνης κρίσης του Oruc Reis, καταγράφηκαν 193 παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου και 34 εμπλοκές με τουρκικά επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ η εμφάνιση drones τότε ήταν ακόμα σπάνια. Το 2021, στον Σεπτέμβριο των εντάσεων για το casus belli και τα Βαρώσια, οι παραβιάσεις του μήνα έφτασαν τις 377 με 29 εμπλοκές. Ο Σεπτέμβριος του 2022 σφραγίστηκε ως ο πλέον επιθετικός μήνας της τελευταίας δεκαετίας, σημειώνοντας το ιστορικό υψηλό των 1.904 παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου μέσα σε τριάντα ημέρες, δηλαδή με έναν μέσο όρο περίπου 63 παραβιάσεων καθημερινά, συνοδευόμενος από 16 εμπλοκές και 23 υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, ενώ τα τουρκικά UAVs συμμετείχαν πλέον μαζικά. Η εικόνα αυτή ανατράπηκε θεαματικά το 2023, όταν στον απόηχο των σεισμών της Ανατολίας ολόκληρος ο Σεπτέμβριος παρήγαγε μόλις έξι παραβιάσεις, με μηδενισμό των επανδρωμένων μαχητικών και των εμπλοκών. Το 2024, υπό το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών, ο Σεπτέμβριος έκλεισε με μηδέν παραβιάσεις, ενώ το 2025 καταγράφηκαν μόλις δώδεκα παραβιάσεις σε ολόκληρο το μήνα, όλες από μεμονωμένα drones στα όρια του FIR Αθηνών.

Ο Σεπτέμβριος του 2026, ξεπερνώτας τις 100 παραβιάσεις, με τρεις εμπλοκές και δύο υπερπτήσεις, απέχει πολύ από την τουρκική “υστερία” του 2022 ή την ένταση του 2020 και του 2021. Ωστόσο, ο αριθμός των παραβιάσεων είναι οκτώ έως δεκαέξι φορές υψηλότερος από τους αντίστοιχους Σεπτεμβρίους της προηγούμενης τριετίας των “ήρεμων αιθέρων” που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023. Συγκρίνοντας τη δραστηριότητα των τελευταίων μηνών με το παρελθόν, η σημερινή κατάσταση προσομοιάζει περισσότερο με τη φάση της ελεγχόμενης και επιλεκτικής πίεσης του 2019, αλλά με αντεστραμμένους επιχειρησιακούς ρόλους. Ενώ το 2019 η βάση της τουρκικής τακτικής παραβιάσεων ήταν τα επανδρωμένα αεροσκάφη με σποραδικές εμφανίσεις drones, το 2026 η “ραχοκοκαλιά” σε ποσοστό 70% έως 80% καλύπτεται από UAVs, ενώ από τον Μάιο και μετά δεν έχει περάσει μήνας που να μην καταγραφούν εμπλοκές, με τα επανδρωμένα τουρκικά μαχητικά να κλιμακώνουν τις εισόδους τους στον ελληνικό εναέριο χώρο.

Από το 2019, η σταδιακή είσοδος των τουρκικής κατασκευής drones στην τακτική των τουρκικών παραβιάσεων, εγκαινίασε την συνδυαστική χρήση των μαχητικών και UAVs, η οποία κορυφώθηκε το 2022. Εκείνη τη χρονιά καταγράφηκε το ιστορικό υψηλό των 11.217 παραβιάσεων εθνικού εναέριου χώρου και των 230 υπερπτήσεων πάνω από ελληνικά νησιά, με αποκορύφωμα την 27η Απριλίου 2022, όταν σημειώθηκε το ρεκόρ των 42 υπερπτήσεων σε 24 ώρες πάνω από τις Οινούσσες, την Παναγιά, το Φαρμακονήσι και το Καστελλόριζο. H Τουρκία χρησιμοποίησε ταυτόχρονα F-16 και UAVs για παραβιάσεις σε περισσότερες από 120 ημέρες μέσα στο 2022.

Για κατανοήσει κανείς τη σημερινή μεταβολή, θα πρέπει να αναλογιστεί το μέγεθος των “ήρεμων αιθέρων”. Η μεγάλη “καμπή” των τουρκικών παραβιάσεων σημειώθηκε τον Φεβρουάριο του 2023. Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς, από τον Μάρτιο έως τα τέλη του 2023 σημειώθηκαν περίπου 30 παραβιάσεις, ενώ καθ' όλη τη διάρκεια του 2024 περίπου 80. Οι εμπλοκές και οι υπερπτήσεις μηδενίστηκαν, ενώ καταγράφηκε μία και μοναδική ημέρα παρουσίας τουρκικών μαχητικών, στις 19 Νοεμβρίου 2024. Η ίδια περίπου εικόνα επικράτησε και το 2025, με μόλις τρεις ημέρες παρουσίας τουρκικών επανδρωμένων μαχητικών σε δώδεκα μήνες και πάνω από το 80% της δραστηριότητας να καλύπτεται από μη επανδρωμένα αεροσκάφη που απέφευγαν την είσοδο στη ζώνη των δέκα ναυτικών μιλίων.

Το 2026, η επανεμφάνιση του υβριδικού μοντέλου με 18 ημέρες ταυτόχρονης παρουσίας μαχητικών και UAVs έως τον μήνα που διανύουμε δεν σηματοδοτεί την επιστροφή στην ανεξέλεγκτη ένταση. Οι περίπου 210 παραβιάσεις που έχουν καταγραφεί εντός του 2026 αντιπροσωπεύουν μόλις το 3% έως 5% του όγκου του 2022. Ωστόσο, σε σύγκριση με την περίοδο των “ήρεμων αιθέρων”, οι υβριδικές παραβιάσεις με μαχητικά και UAVs ταυτόχρονα είναι τετραπλάσιες, αποδεικνύοντας ότι η Άγκυρα υιοθετεί πλέον ένα μοντέλο ελεγχόμενης προκλητικότητας, ενεργοποιώντας τα μαχητικά επιλεκτικά, για να εκπέμψει στοχευμένα μηνύματα.

Η επιλεκτικότητα αυτή όμως φέρεται να έχει να κάνει και με τη φθορά των τουρκικών μαχητικών και τις αμερικανικές κυρώσεις CAATSA, που επέβαλε η Ουάσινγκτον τον Δεκέμβριο του 2020 λόγω της προμήθειας του ρωσικού συστήματος S-400, αποκλείοντας την Τουρκία από τα F-35

και παγώνοντας τη ροή ανταλλακτικών για τα F-16. Τη διετία 2021–2022, η τουρκική ηγεσία κατανάλωσε αλόγιστα ώρες πτήσης των μαχητικών της, φτάνοντας σε περισσότερες από 11.000 παραβιάσεις και σε εκατοντάδες εμπλοκές του 2022. Χωρίς νέα ανταλλακτικά λόγω των κυρώσεων CAATSA, ο τουρκικός στόλος δεν φέρεται να αντέχει πλέον τόσο μεγάλη φθορά, όπως υπέστη εκείνη την περίοδο. Σημειώνεται δε ότι η Ουάσινγκτον από το 2024 έχει επιδείξει ιδιαίτερη ευαισθησία στο θέμα των υπερπτήσεων: η έγκριση του πακέτου των 40 νέων F-16 Block 70 —το οποίο συνδέθηκε με την τουρκική επικύρωση για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ — προϋπέθετε την άρση των ενστάσεων του Κογκρέσου. Το τελευταίο τελικά πείστηκε μόνο κατόπιν εγγράφων δεσμεύσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ: η Ουάσινγκτον κατέστησε σαφές ότι, σε περίπτωση που τα μαχητικά χρησιμοποιηθούν για μη εξουσιοδοτημένες υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, διατηρεί το δικαίωμα τερματισμού συνολικά του “προγράμματος των F-16”, συμπεριλαμβανομένων και των σχετικών ανταλλακτικών. Το 2024 και το 2025 οι τουρκικές υπερπτήσεις ήταν σε μηδενικό επίπεδο. Αλλά όπως φαίνεται από τα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, ήδη στην Ελλάδα μετράμε τρεις υπερπτήσεις εντός του 2026 - με μία “διπλή” πριν από λίγες ημέρες, στις 18 Σεπτεμβρίου.

Ειδήσεις σήμερα: 

Τραγωδία στην Πλάκα: Ανασύρθηκαν και οι τελευταίοι αγνοούμενοι από τα συντρίμια

Αττική Οδός: Συνελήφθη 49χρονος που οδηγούσε μεθυσμένος – Του είχε αφαιρεθεί το δίπλωμα για πάνω από 2.000 μέρες

Μητσοτάκης για τα 37 χρόνια από τη δολοφονία Μπακογιάννη: Βαδίζουμε στα βήματά του, διεκδικώντας όσα και εκείνος ήθελε